Przełącz na polski switch English







ZAKŁAD INŻYNIERII RZECZNEJ SGGW


Transport i charakterystyka rumowiska unoszonego w wezbraniach półrocza zimowego

Projekt badawczy własny nr N N 305 1445 40 finansowany przez Narodowe Centrum Nauki
Czas trwania projektu: 14 czerwca 2011- 13 czerwca 2014.
Kierownik projektu: dr inż. Agnieszka Hejduk

Wezbrania roztopowe w poszczególnych latach hydrologicznych w małych nizinnych zlewniach rolniczych są z reguły wyższe od wezbrań opadowych (choć ekstremalne w wieloleciu mają genezę opadową). Potwierdzają to także wieloletnie badania w zlewni rzeki Zagożdżonki. Dodatkowo bardziej uwilgotnione podłoże sprawia, iż nieznaczne zasilenie zlewni wodą z topniejącej pokrywy śnieżnej i/lub opadu sprawiają iż liczba wezbrań jest większa w półroczu zimowym, co skutkuje większą ilością zmywanego ze zlewni materiału glebowego i transportowanego rumowiska unoszonego w porównaniu z półroczem letnim. Zmywy te i ilości transportowanego rumowiska unoszonego są dodatkowo intensyfikowane brakiem ochronnego działania okrywy roślinnej w okresie roztopowym. Stąd duże znaczenie szczegółowego rozpoznaniu przebiegu procesu formowania się wezbrań roztopowych i transportowanego rumowiska unoszonego. Liczba publikacji opisujących proces transportu rumowiska w okresie roztopów jest niewielka w porównaniu z liczbą publikacji na temat transportu rumowiska unoszonego w wezbraniach opadowych. Zjawisko to jest słabo poznane i opisane. Wezbrania roztopowe, zimowe i wiosenne, często formują się wskutek szybkiego tajania pokrywy śnieżnej przy równoczesnych opadach deszczu w okresie roztopowym. Stanowią one zagrożenie powodziowe, ale też niosą ze sobą duże ilości materiału unoszonego, którego wzmożony transport ma negatywne skutki dla środowiska. Wymywane z wierzchniej warstwy gleby drobne cząstki, transportowane dalej wraz ze spływem wód roztopowych, same w sobie stanowią zanieczyszczenie. Ponad to mają wysokie zdolności sorbcyjne, przez co stają się nośnikami innych zanieczyszczeń (nutrientów - głównie związków fosforu, metali ciężkich, jak i promieniotwórczego cezu).
Celem projektu jest bliższe poznanie procesu transportu rumowiska unoszonego podczas wezbrań zimowych (roztopowych i roztopowo-opadowych) w użytkowanej rolniczo, małej zlewni nizinnej. Obiektem badań jest zlewnia rzeki Zagożdżonki po profil w Czarnej, której powierzchnia wynosi 23,4 km2. W szczególności badania obejmować będą:
- analizę parametrów meteorologicznych dla ustalenia najbardziej znaczących, poza temperaturą powietrza, z uwagi na wpływ na intensywność topnienia pokrywy śnieżnej, a w konsekwencji również na proces formowania się wezbrań roztopowych i transport odpływającego w nich rumowiska unoszonego (tj. na wielkość wezbrań i ilość rumowiska unoszonego),

- analizę wpływu wystąpienia opadu w okresie roztopowym, i jego charakterystyki (natężenia i wysokości) na ilość transportowanego materiału unoszonego

- ustalenie ilości i charakterystyki granulometrycznej rumowiska unoszonego odpływającego w wezbraniach roztopowych,
- ustalenie czasów opóźnienia odpływu wody i rumowiska, mających istotne znaczenie w doskonaleniu procedury wyznaczania hydrogramów i sedymentogramów wezbrań.

Badania terenowe prowadzone będą w dobrze oprzyrządowanej zlewni badawczej SGGW, położonej na obrzeżach Puszczy Kozienickiej. Prace zaplanowane w ramach projektu poszerzą zakres badań dotyczących erozji gleb i transportu rumowiska unoszonego, prowadzonych przez zespół Katedry Inżynierii Wodnej SGGW. Analiza intensywności topnienia śniegu w zależności od innych niż temperatura powietrza czynników meteorologicznych (wiatr, zachmurzenie) oraz wpływ rodzaju i intensywności opadu podczas okresów roztopowych na ilość i jakość rumowiska unoszonego odpływającego w wezbraniu to elementy nowe, dotychczas nie badane. Badania te pozwolą na rozszerzenie i doskonalenie procedury do oceny reakcji zlewni na intensywny opad i zasilanie wodą roztopową w warunkach zimowych. Planowane badania wychodzą naprzeciw zadaniom wynikającym z Ramowej Dyrektywy Wodnej zalecającej państwom UE podjęcie działań mających na celu osiągnięcie do roku 2015 dobrego stanu wód powierzchniowych i podziemnych. Uzyskane wyniki w praktyce mogą być wykorzystane do działań mających na celu ograniczenie zamulania zbiorników wodnych. Procedura określania ilości wody i rumowiska odpływającego ze zlewni podczas wezbrań roztopowych, opracowana na przykładzie rzeki Zagożdżonki, w przyszłości znajdzie zastosowanie dla innych, analogicznych zlewni nizinnych, co pozwoli na lepsze prognozowanie tych wezbrań.





Webmaster
Copyright ©  2010